مهدویت؛ امیدی برای عبور بشریت از وضع نامطلوب به سوی عدالت است

زنگویی با بیان اینکه مهدویت، وعده عبور بشریت از وضعیت نامطلوب به سوی عدالت و حقیقت است، گفت: هیچ قدرت سیاسی و نظامی نمی‌تواند خود را کدخدای جهان بداند، چراکه بر اساس آموزه‌های قرآن و مهدویت، آینده جهان از آنِ حق، عدالت و بندگان صالح خدا خواهد بود. از خراسان جنوبی، دکتر علی زنگویی، استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند، شامگاه(۳۱ مرداد) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «گلوبالیسم، جنگ‌های آخرالزمانی و مهدویت» که در حاشیه میدان معلم بیرجند برگزار شد، با اشاره به جایگاه آموزه نجات و منجی در ادیان مختلف، اظهار کرد: مسئله نجات و ظهور منجی تقریباً در همه ادیان و مکاتب الهی مطرح است و بر این باور استوار است که وضع موجود مطلوب نیست و در آینده به وسیله یک نجات‌دهنده، بشریت از وضعیت نامطلوب عبور خواهد کرد و به وضع مطلوب خواهد رسید. وی افزود: در یهودیت، مسیحیت، زرتشتی‌گری، هندوئیسم و دیگر ادیان نیز آموزه منجی وجود دارد و هر کدام با تعابیر و ویژگی‌های خاص خود، به آینده‌ای امیدوارکننده و ظهور نجات‌دهنده اشاره کرده‌اند. زنگویی با بیان اینکه مسئله مهدویت در اسلام اختصاص به شیعه ندارد، گفت: اهل سنت نیز اصل مهدویت و ظهور منجی را پذیرفته‌اند و روایات فراوانی در منابع حدیثی اهل سنت درباره حضرت مهدی(عج) وجود دارد؛ بنابراین مهدویت یک آموزه مشترک میان شیعه و اهل سنت است. وی ادامه داد: حتی روایات مربوط به مهدویت در منابع اهل سنت بسیار فراوان است و در کتاب‌های حدیثی معتبر آنان نیز به این مسئله پرداخته شده است. تفاوت اصلی میان دیدگاه شیعه و اهل سنت در این است که شیعه معتقد است حضرت مهدی(عج) هم‌اکنون زنده و حاضر است، در حالی که بسیاری از اهل سنت بر این باورند که ایشان در آینده متولد خواهد شد. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند با اشاره به ارتباط مسئله غدیر و مهدویت تصریح کرد: مسئله مهدویت از همان آغاز ولایت و امامت در اسلام مطرح بوده است. آیات «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» و «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ» تنها به مسئله خلافت امیرالمؤمنین(ع) محدود نمی‌شوند، بلکه در نگاه عمیق‌تر، موضوع ولایت و امامت را مطرح می‌کنند که از امیرالمؤمنین(ع) آغاز شده و تا حضرت حجت(عج) ادامه پیدا می‌کند. زنگویی گفت: آنچه موجب حفظ دین شد، صرفاً خلافت ظاهری نبود، بلکه ولایت و امامت بود و در روز غدیر علاوه بر اعلام ولایت امیرالمؤمنین(ع)، مسیر امامت و ولایت تا حضرت مهدی(عج) نیز ترسیم شد. وی با اشاره به نقش امام حسین(ع) در صیانت از دین، اظهار کرد: اگر قیام و فداکاری امام حسین(ع) نبود، بنی‌امیه دین را به طور کامل از مسیر خود خارج می‌کردند. همان‌گونه که امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نیز با بنیان‌گذاری و گسترش مبانی علمی، فلسفی و فکری اسلام، در حفظ و تداوم این مسیر نقش اساسی داشتند. وی با استناد به دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی درباره وجود حضرت حجت(عج) افزود: وجود امام زمان(عج) مانند خورشید پشت ابر است؛ حتی اگر ما نتوانیم ایشان را ببینیم، وجود و هدایت ایشان برای عالم ضروری است و اگر حجت خدا در زمین نباشد، نظام عالم معنا و حقیقت خود را از دست می‌دهد. زنگویی درباره رابطه جامعه و ظهور حضرت مهدی(عج) بیان کرد: اگر ما نمی‌توانیم به حضرت دسترسی داشته باشیم، باید سهم خود را در این مسئله بررسی کنیم. اگر جامعه اصلاح شود و انسان‌ها به وظایف خود عمل کنند، زمینه ظهور نیز فراهم خواهد شد. وی در ادامه با اشاره به برخی برداشت‌های نادرست از روایات مربوط به قیام‌های پیش از ظهور گفت: برخی افراد با استناد به روایاتی مبنی بر اینکه هر پرچمی پیش از ظهور برافراشته شود، پرچم ضلالت است، نتیجه می‌گیرند که نباید برای مقابله با ظلم و فساد قیام کرد؛ در حالی که این برداشت صحیح نیست. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند افزود: معنای این روایات آن است که هر پرچمی که در مقابل امام مهدی(عج)، اسلام و حق برافراشته شود، پرچم ضلالت و ظلم است؛ بنابراین نمی‌توان این روایات را به معنای نفی هرگونه حرکت و قیام علیه ظلم تفسیر کرد. وی با اشاره به تحولات نظم جهانی اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب نیز در سخنان خود بر این نکته تأکید کرده‌اند که جهان در آستانه تغییر و پوست‌اندازی تاریخی قرار دارد و نظم حاکم بر جهان در حال تغییر است. زنگویی ادامه داد: مکاتب مختلفی مانند کمونیسم، فاشیسم، لیبرالیسم و اومانیسم مدعی ارائه راهی برای سعادت بشر بوده‌اند، اما هیچ‌کدام نتوانسته‌اند عدالت و سعادت واقعی را برای انسان به ارمغان بیاورند. وی با اشاره به نظریه «دهکده جهانی» مارشال مک‌لوهان گفت: مک‌لوهان در دهه ۱۹۶۰ میلادی نظریه دهکده جهانی را مطرح کرد و معتقد بود پیشرفت فناوری موجب می‌شود جهان به یک دهکده تبدیل شود و اتفاقات، اندیشه‌ها و اطلاعات در کوتاه‌ترین زمان در سراسر جهان منتشر شود. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند افزود: بخش مربوط به نزدیک شدن شهرها و ارتباط سریع مردم جهان، پیش از مطرح شدن این نظریه نیز در برخی روایات اسلامی درباره دوران ظهور مطرح شده است. بنابراین نمی‌توان همه این تحولات را صرفاً محصول نظریه‌پردازی غرب دانست. وی با بیان اینکه قرآن کریم وعده غلبه حق بر باطل را داده است، گفت: بر اساس آموزه‌های قرآن، وعده الهی آن است که دین حق بر جهان غلبه پیدا کند و بندگان صالح وارث زمین شوند؛ بنابراین نمی‌توان ایالات متحده یا هیچ قدرت سیاسی دیگری را کدخدای جهان و پایان تاریخ دانست. زنگویی با اشاره به تحولات سال‌های اخیر جهان اظهار کرد: امروز نشانه‌های تغییر در نظم جهانی را می‌توان مشاهده کرد و بسیاری از ساختارهایی که زمانی خود را قدرت مطلق جهان می‌دانستند، با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند. وی تأکید کرد: ما باید در برابر تحولات جهان، منفعل نباشیم و اگر معتقدیم نظم جهانی در حال تغییر است، باید در این تغییر نقش داشته باشیم؛ البته این مسیر هزینه و سختی دارد و همان‌گونه که یاران امام حسین(ع) برای انتخاب مسیر حق هزینه پرداختند، امروز نیز دفاع از حق و حقیقت نیازمند ایستادگی و تحمل سختی است. زنگویی با تأکید بر ضرورت پرهیز از تعیین وقت برای ظهور حضرت مهدی(عج) گفت: در عین امیدواری به ظهور، نباید برای ظهور مصداق‌سازی و زمان تعیین کنیم. وی افزود: ممکن است ظهور در آینده نزدیک اتفاق بیفتد و ممکن است صدها سال دیگر رخ دهد؛ ما از زمان دقیق ظهور اطلاعی نداریم. بنابراین باید جامعه، حکومت، انقلاب و زندگی شخصی خود را به گونه‌ای بسازیم که در هر زمانی آمادگی داشته باشیم. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند ادامه داد: امید به ظهور امری ارزشمند است، اما این امید نباید به وعده‌های بی‌اساس درباره زمان ظهور تبدیل شود؛ چراکه چنین ادعاهایی ممکن است نسل جوان را در صورت تحقق نیافتن وعده‌ها دچار ناامیدی و سرخوردگی کند. وی با اشاره به جایگاه عقلانیت در اندیشه مهدوی تصریح کرد: باید بر اساس تعقل، اندیشه و آموزه‌هایی که امام باقر(ع) و امام صادق(ع) به ما آموخته‌اند، جامعه و نظام خود را بسازیم و در این مسیر از عقلانیت و علم فاصله نگیریم. زنگویی در پایان گفت: ما باید برای ظهور حضرت حجت(عج) آماده باشیم و در عین حال از تعیین وقت و مصداق‌سازی پرهیز کنیم؛ چراکه وظیفه ما ساختن جامعه‌ای مبتنی بر عدالت، عقلانیت، علم و آموزه‌های دینی است. وی همچنین درباره دیدگاه اهل سنت و مسیحیت نسبت به منجی اظهار کرد: همان‌طور که گفته شد، روایات مربوط به مهدویت در منابع اهل سنت بسیار فراوان است و آنان نیز اصل ظهور حضرت مهدی(عج) را پذیرفته‌اند. تفاوت اصلی این است که شیعه معتقد به حضور فعلی حضرت حجت(عج) است، اما بسیاری از اهل سنت معتقدند ایشان در آینده متولد خواهد شد. زنگویی افزود: در صورت ظهور حضرت مهدی(عج)، این مسئله اختصاص به شیعیان نخواهد داشت و بر اساس آموزه‌های دینی، پیروان دیگر ادیان نیز با حقیقت ظهور مواجه خواهند شد و جامعه جهانی تحت تأثیر این تحول قرار خواهد گرفت. وی با اشاره به روایات مربوط به حوادث پیش از ظهور بیان کرد: بر اساس برخی روایات، پیش از ظهور حوادث و جنگ‌ها و بیماری‌های گسترده‌ای رخ خواهد داد و جهان در شرایطی قرار می‌گیرد که بشر بیش از گذشته نیازمند عدالت و حقیقت خواهد شد. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند در پایان تأکید کرد: نباید حضرت مهدی(عج) را با برداشت‌های سطحی و مصداق‌سازی‌های بی‌پایه معرفی کنیم؛ بلکه باید با تکیه بر معارف معتبر دینی، عقلانیت و امید، جامعه را برای تحقق عدالت و ظهور منجی آماده کنیم. از خراسان جنوبی، دکتر علی زنگویی، استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند، شامگاه(۳۱ مرداد) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «گلوبالیسم، جنگ‌های آخرالزمانی و مهدویت» که در حاشیه میدان معلم بیرجند برگزار شد، با اشاره به جایگاه آموزه نجات و منجی در ادیان مختلف، اظهار کرد: مسئله نجات و ظهور منجی تقریباً در همه ادیان و مکاتب الهی مطرح است و بر این باور استوار است که وضع موجود مطلوب نیست و در آینده به وسیله یک نجات‌دهنده، بشریت از وضعیت نامطلوب عبور خواهد کرد و به وضع مطلوب خواهد رسید. وی افزود: در یهودیت، مسیحیت، زرتشتی‌گری، هندوئیسم و دیگر ادیان نیز آموزه منجی وجود دارد و هر کدام با تعابیر و ویژگی‌های خاص خود، به آینده‌ای امیدوارکننده و ظهور نجات‌دهنده اشاره کرده‌اند. زنگویی با بیان اینکه مسئله مهدویت در اسلام اختصاص به شیعه ندارد، گفت: اهل سنت نیز اصل مهدویت و ظهور منجی را پذیرفته‌اند و روایات فراوانی در منابع حدیثی اهل سنت درباره حضرت مهدی(عج) وجود دارد؛ بنابراین مهدویت یک آموزه مشترک میان شیعه و اهل سنت است. وی ادامه داد: حتی روایات مربوط به مهدویت در منابع اهل سنت بسیار فراوان است و در کتاب‌های حدیثی معتبر آنان نیز به این مسئله پرداخته شده است. تفاوت اصلی میان دیدگاه شیعه و اهل سنت در این است که شیعه معتقد است حضرت مهدی(عج) هم‌اکنون زنده و حاضر است، در حالی که بسیاری از اهل سنت بر این باورند که ایشان در آینده متولد خواهد شد. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند با اشاره به ارتباط مسئله غدیر و مهدویت تصریح کرد: مسئله مهدویت از همان آغاز ولایت و امامت در اسلام مطرح بوده است. آیات «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» و «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ» تنها به مسئله خلافت امیرالمؤمنین(ع) محدود نمی‌شوند، بلکه در نگاه عمیق‌تر، موضوع ولایت و امامت را مطرح می‌کنند که از امیرالمؤمنین(ع) آغاز شده و تا حضرت حجت(عج) ادامه پیدا می‌کند. زنگویی گفت: آنچه موجب حفظ دین شد، صرفاً خلافت ظاهری نبود، بلکه ولایت و امامت بود و در روز غدیر علاوه بر اعلام ولایت امیرالمؤمنین(ع)، مسیر امامت و ولایت تا حضرت مهدی(عج) نیز ترسیم شد. وی با اشاره به نقش امام حسین(ع) در صیانت از دین، اظهار کرد: اگر قیام و فداکاری امام حسین(ع) نبود، بنی‌امیه دین را به طور کامل از مسیر خود خارج می‌کردند. همان‌گونه که امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نیز با بنیان‌گذاری و گسترش مبانی علمی، فلسفی و فکری اسلام، در حفظ و تداوم این مسیر نقش اساسی داشتند. وی با استناد به دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی درباره وجود حضرت حجت(عج) افزود: وجود امام زمان(عج) مانند خورشید پشت ابر است؛ حتی اگر ما نتوانیم ایشان را ببینیم، وجود و هدایت ایشان برای عالم ضروری است و اگر حجت خدا در زمین نباشد، نظام عالم معنا و حقیقت خود را از دست می‌دهد. زنگویی درباره رابطه جامعه و ظهور حضرت مهدی(عج) بیان کرد: اگر ما نمی‌توانیم به حضرت دسترسی داشته باشیم، باید سهم خود را در این مسئله بررسی کنیم. اگر جامعه اصلاح شود و انسان‌ها به وظایف خود عمل کنند، زمینه ظهور نیز فراهم خواهد شد. وی در ادامه با اشاره به برخی برداشت‌های نادرست از روایات مربوط به قیام‌های پیش از ظهور گفت: برخی افراد با استناد به روایاتی مبنی بر اینکه هر پرچمی پیش از ظهور برافراشته شود، پرچم ضلالت است، نتیجه می‌گیرند که نباید برای مقابله با ظلم و فساد قیام کرد؛ در حالی که این برداشت صحیح نیست. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند افزود: معنای این روایات آن است که هر پرچمی که در مقابل امام مهدی(عج)، اسلام و حق برافراشته شود، پرچم ضلالت و ظلم است؛ بنابراین نمی‌توان این روایات را به معنای نفی هرگونه حرکت و قیام علیه ظلم تفسیر کرد. وی با اشاره به تحولات نظم جهانی اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب نیز در سخنان خود بر این نکته تأکید کرده‌اند که جهان در آستانه تغییر و پوست‌اندازی تاریخی قرار دارد و نظم حاکم بر جهان در حال تغییر است. زنگویی ادامه داد: مکاتب مختلفی مانند کمونیسم، فاشیسم، لیبرالیسم و اومانیسم مدعی ارائه راهی برای سعادت بشر بوده‌اند، اما هیچ‌کدام نتوانسته‌اند عدالت و سعادت واقعی را برای انسان به ارمغان بیاورند. وی با اشاره به نظریه «دهکده جهانی» مارشال مک‌لوهان گفت: مک‌لوهان در دهه ۱۹۶۰ میلادی نظریه دهکده جهانی را مطرح کرد و معتقد بود پیشرفت فناوری موجب می‌شود جهان به یک دهکده تبدیل شود و اتفاقات، اندیشه‌ها و اطلاعات در کوتاه‌ترین زمان در سراسر جهان منتشر شود. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند افزود: بخش مربوط به نزدیک شدن شهرها و ارتباط سریع مردم جهان، پیش از مطرح شدن این نظریه نیز در برخی روایات اسلامی درباره دوران ظهور مطرح شده است. بنابراین نمی‌توان همه این تحولات را صرفاً محصول نظریه‌پردازی غرب دانست. وی با بیان اینکه قرآن کریم وعده غلبه حق بر باطل را داده است، گفت: بر اساس آموزه‌های قرآن، وعده الهی آن است که دین حق بر جهان غلبه پیدا کند و بندگان صالح وارث زمین شوند؛ بنابراین نمی‌توان ایالات متحده یا هیچ قدرت سیاسی دیگری را کدخدای جهان و پایان تاریخ دانست. زنگویی با اشاره به تحولات سال‌های اخیر جهان اظهار کرد: امروز نشانه‌های تغییر در نظم جهانی را می‌توان مشاهده کرد و بسیاری از ساختارهایی که زمانی خود را قدرت مطلق جهان می‌دانستند، با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند. وی تأکید کرد: ما باید در برابر تحولات جهان، منفعل نباشیم و اگر معتقدیم نظم جهانی در حال تغییر است، باید در این تغییر نقش داشته باشیم؛ البته این مسیر هزینه و سختی دارد و همان‌گونه که یاران امام حسین(ع) برای انتخاب مسیر حق هزینه پرداختند، امروز نیز دفاع از حق و حقیقت نیازمند ایستادگی و تحمل سختی است. زنگویی با تأکید بر ضرورت پرهیز از تعیین وقت برای ظهور حضرت مهدی(عج) گفت: در عین امیدواری به ظهور، نباید برای ظهور مصداق‌سازی و زمان تعیین کنیم. وی افزود: ممکن است ظهور در آینده نزدیک اتفاق بیفتد و ممکن است صدها سال دیگر رخ دهد؛ ما از زمان دقیق ظهور اطلاعی نداریم. بنابراین باید جامعه، حکومت، انقلاب و زندگی شخصی خود را به گونه‌ای بسازیم که در هر زمانی آمادگی داشته باشیم. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند ادامه داد: امید به ظهور امری ارزشمند است، اما این امید نباید به وعده‌های بی‌اساس درباره زمان ظهور تبدیل شود؛ چراکه چنین ادعاهایی ممکن است نسل جوان را در صورت تحقق نیافتن وعده‌ها دچار ناامیدی و سرخوردگی کند. وی با اشاره به جایگاه عقلانیت در اندیشه مهدوی تصریح کرد: باید بر اساس تعقل، اندیشه و آموزه‌هایی که امام باقر(ع) و امام صادق(ع) به ما آموخته‌اند، جامعه و نظام خود را بسازیم و در این مسیر از عقلانیت و علم فاصله نگیریم. زنگویی در پایان گفت: ما باید برای ظهور حضرت حجت(عج) آماده باشیم و در عین حال از تعیین وقت و مصداق‌سازی پرهیز کنیم؛ چراکه وظیفه ما ساختن جامعه‌ای مبتنی بر عدالت، عقلانیت، علم و آموزه‌های دینی است. وی همچنین درباره دیدگاه اهل سنت و مسیحیت نسبت به منجی اظهار کرد: همان‌طور که گفته شد، روایات مربوط به مهدویت در منابع اهل سنت بسیار فراوان است و آنان نیز اصل ظهور حضرت مهدی(عج) را پذیرفته‌اند. تفاوت اصلی این است که شیعه معتقد به حضور فعلی حضرت حجت(عج) است، اما بسیاری از اهل سنت معتقدند ایشان در آینده متولد خواهد شد. زنگویی افزود: در صورت ظهور حضرت مهدی(عج)، این مسئله اختصاص به شیعیان نخواهد داشت و بر اساس آموزه‌های دینی، پیروان دیگر ادیان نیز با حقیقت ظهور مواجه خواهند شد و جامعه جهانی تحت تأثیر این تحول قرار خواهد گرفت. وی با اشاره به روایات مربوط به حوادث پیش از ظهور بیان کرد: بر اساس برخی روایات، پیش از ظهور حوادث و جنگ‌ها و بیماری‌های گسترده‌ای رخ خواهد داد و جهان در شرایطی قرار می‌گیرد که بشر بیش از گذشته نیازمند عدالت و حقیقت خواهد شد. استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند در پایان تأکید کرد: نباید حضرت مهدی(عج) را با برداشت‌های سطحی و مصداق‌سازی‌های بی‌پایه معرفی کنیم؛ بلکه باید با تکیه بر معارف معتبر دینی، عقلانیت و امید، جامعه را برای تحقق عدالت و ظهور منجی آماده کنیم.