جنبش سوسک چگونه هند را غافلگیر کرد؟

هواداران و اعضای خانواده، هنگام بازگشت آبهیجیت دیپکه، بنیان‌گذار جنبش اعتراضی «سوسک»، او را با گلبرگ‌های رز پوشاندند و برای تبرک، نشانی قرمز میان ابروهایش کشیدند. دیپکه به چاتراپاتی سامباجی‌نگار بازگشته بود؛ شهری که در آن بزرگ شد. فایننشال تایمز می‌گوید کارزار او علیه ناکارآمدی‌های نظام آموزشی هند، تنها در عرض چند هفته از مجموعه‌ای از شوخی‌ها و تصاویر اینترنتی به جنبشی گسترده تبدیل شد؛ جنبشی که نارندرا مودی نخست‌وزیر هند را وادار به عقب‌نشینی کم‌سابقه‌ای کرد. این رهبر دانشجویی ۳۰ ساله در این باره گفت: اما بعید است این خواسته برآورده شود. دیپکه با تی‌شرت و شلوار جین همیشگی‌اش به‌سرعت شناخته می‌شود و بنیان‌گذار جنبش مردمی سوسک حالا به چهره‌ای آشنا در سراسر هند تبدیل شده است. چیتیگج باجپایی متخصص جنوب آسیا در اندیشکده چتم‌هاوس می‌گوید: در ماه مه، چنین تغییری در فضای سیاسی هند دور از ذهن به نظر می‌رسید. مودی پس از آنکه حزب بهاراتیا جاناتا تازه‌ترین پیروزی خود را در سلسله‌ای از انتخابات به دست آورده بود، در موقعیت قدرتمندی قرار داشت. در همان زمان، دیپکه در بوستون ایالت ماساچوست مشغول تکمیل دوره کارشناسی ارشد روابط عمومی و ارسال درخواست‌های شغلی بود. دیپکه در ماه ژوئن به فایننشال تایمز گفت: «هیچ‌کدام از این اتفاق‌ها برنامه‌ریزی‌شده نبود. فقط وقتی نظر رئیس محترم دیوان عالی هند را خواندم که جوانان را صرفاً به دلیل بیان نظرشان به سوسک یا انگل تشبیه کرده بود، واقعاً ناراحت شدم.» او با استفاده از تجربه قبلی خود به‌عنوان داوطلب شبکه‌های اجتماعی یکی از احزاب مخالف، یک کارزار طنز اینترنتی راه انداخت. وب‌سایت این کارزار پر از تصاویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی از سوسک‌های سیاه غول‌پیکر بود. دیپکه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «چه می‌شود اگر همه سوسک‌ها با هم متحد شوند؟» میلیون‌ها جوان که از دشواری یافتن شغلی با درآمد مناسب ناراضی بودند، به این فراخوان پاسخ دادند. دنبال‌کنندگان تازه دیپکه از او خواستند کارزار اینترنتی را به حرکتی واقعی تبدیل کند. او نیز به هند بازگشت و در جانتار مانتار، یکی از محل‌های شناخته‌شده اعتراض در دهلی تحصن کرد. دولت مطمئن بود این حرکت خیلی زود فروکش خواهد کرد، اما رهبر جنبش مردمی سوسک کسی نبود که از چالش‌ها عقب بکشد. دیپکه در خانواده‌ای از طبقه دالیت‌ها متولد شده است؛ گروهی که در نظام طبقاتی تاریخی هند برای مدت طولانی به حاشیه رانده شده‌اند. او شخصیتی آرام، اما مصمم دارد و از دو چهره مورد علاقه‌اش الهام می‌گیرد: مهاتما گاندی رهبر جنبش غیرخشونت‌آمیز استقلال هند و بی‌آر آمبدکار متفکر دالیتی که نقش مهمی در تدوین قانون اساسی هند پس از استقلال داشت. در ۱۸ ژوئیه، پلیس برای بیرون بردن یک فعال باسابقه حقوق مدنی که در حمایت از جنبش مردمی سوسک در جانتار مانتار اعتصاب غذا کرده بود، وارد عمل شد. همین مداخله اعتراض‌ها را ناگهان شعله‌ور کرد. دو روز بعد، پلیس ضدشورش برای متفرق کردن هزاران معترضی که به سمت پارلمان حرکت می‌کردند، گاز اشک‌آور شلیک کرد و آن‌ها را با باتوم‌های چوبی زد. تصاویر این برخوردها خشم گسترده‌ای در سراسر کشور برانگیخت. در پایان هفته بعد، دارمندرا پرادهان وزیر آموزش هند و هدف اصلی اعتراض‌های حزب مردمی استعفا داد و دولت دیگر خواسته‌های جنبش را نیز پذیرفت. بعد از این پیروزی چه خواهد شد؟ اینکه مرحله بعدی چه خواهد بود، هنوز روشن نیست. رهبران حزب مردمی سوسک می‌گویند قصد دارند مدتی استراحت کنند و سپس با سفری سراسری به نقاط مختلف هند، نگرانی‌ها و مطالبات جوانان را بشنوند. اما مودی نیز بیکار ننشسته است. یکی از مقام‌های ارشد می‌گوید: «اگر دولت بتواند به‌سرعت چند اقدام قابل مشاهده انجام دهد، برای نمونه کمیته‌ای را که برای اصلاح نظام آزمون‌ها تشکیل شده فعال کند، می‌تواند دستور کار محدود حزب موسوم به سوسک را تا حد زیادی خنثی کند.» آدوایتا کالا، فیلم‌نامه‌نویس و ستون‌نویس، معتقد است بسیاری از جوانان هند ممکن است در انتخابات سراسری سال ۲۰۲۹ همچنان به حزب بهاراتیا جاناتا رأی دهند، زیرا اعتمادشان به دولت بیش از مخالفان آن است. روچی گوپتا مدیر اجرایی بنیاد غیرحزبی آینده هند می‌گوید جنبش مردمی سوسک نخستین جنبش اعتراضی در دوران مودی بود که توانست یک وزیر را مجبور به کناره‌گیری کند. با این حال، او معتقد است دیپکه فرصتی طلایی را برای تبدیل جنبش خود به یک نهاد پایدار از دست داده است.